Kredyt, który spłaca się bez kosztów

Skąd wziął się ten przepis

Sankcja kredytu darmowego nie jest luką w prawie ani pomysłem kancelarii. To instytucja ustawowa, wpisana do art. 45 ustawy z 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, która ma jeden cel: skłonić kredytodawcę do rzetelnego informowania o warunkach kredytu. Ustawa nakłada na kredytodawcę katalog obowiązków informacyjnych, a za ich naruszenie przewiduje skutek dotkliwy i policzalny.

Mechanizm jest prosty. Jeżeli umowa nie zawiera wymaganych informacji albo zawiera informacje nieprawidłowe, kredytobiorca może złożyć pisemne oświadczenie i zwrócić wyłącznie kapitał: bez odsetek, bez prowizji i bez pozostałych kosztów. Kredyt staje się darmowy w dosłownym znaczeniu tego słowa. Uprawnienie przysługuje wobec banków i instytucji pożyczkowych, bo ustawa odnosi się do każdego kredytodawcy udzielającego kredytu konsumenckiego w ramach swojej działalności.

Których umów dotyczy

Kredyt konsumencki to umowa zawarta przez konsumenta, na cel niezwiązany z działalnością gospodarczą, o kwocie kredytu do 255 550 zł; próg liczy się od kwoty kredytu, nie od całkowitej kwoty do zapłaty z odsetkami. Wyjątek dotyczy kredytu bez hipoteki przeznaczonego na remont domu albo lokalu mieszkalnego: jest kredytem konsumenckim także powyżej tej kwoty. Kredyty zabezpieczone hipoteką podlegają osobnej ustawie z 23 marca 2017 roku o kredycie hipotecznym; inne zabezpieczenia, jak zastaw, poręczenie albo weksel, sankcji nie wykluczają. Dyrektywa unijna w sprawie kredytów konsumenckich przewiduje podniesienie progu do równowartości 100 000 euro od 20 listopada 2026 roku; do czasu wdrożenia jej do polskiej ustawy obowiązuje kwota 255 550 zł.

Czego dotyczą najczęstsze naruszenia

Art. 45 ust. 1 odsyła do konkretnych przepisów: art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1 do 8, 10, 11 oraz 14 do 17, art. 31 do 33, 33a i 36a do 36c ustawy. Sądy badają umowę pod kątem tych elementów, nie ogólnego wrażenia. W praktyce spór dotyczy zwykle odsetek naliczanych od kredytowanych kosztów, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonej w oparciu o nieprawidłowe założenia, doliczenia kredytowanej prowizji do całkowitej kwoty kredytu, ubezpieczenia pominiętego w całkowitym koszcie, sposobu opisania warunków zmiany oprocentowania i opłat oraz pouczeń o odstąpieniu i wcześniejszej spłacie.

Definicje z art. 5 pkt 6 i 7 ustawy rozdzielają całkowity koszt kredytu od całkowitej kwoty kredytu: prowizja należy do pierwszej kategorii, nie do drugiej. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 23 kwietnia 2026 roku w sprawie C-744/24 przyjął, że oprocentowaniem może być objęta wyłącznie kwota faktycznie postawiona do dyspozycji konsumenta, a nie kwota przeznaczona na pokrycie kosztów kredytu. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 roku (II CSKP 89/26) potwierdził to na gruncie polskiej ustawy i dodał, że do skorzystania z sankcji wystarczy wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1. Żadne z tych orzeczeń nie oznacza automatyzmu w zastosowaniu sankcji: nadal konieczne jest złożenie oświadczenia w terminie.

Istotne terminy

Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5). Ustawa nie definiuje wykonania umowy, dlatego pojawiają się rozbieżności pomiędzy stanowiskiem przedstawianym przez banki a stanowiskiem przedstawianym przez konsumentów. Banki przyjmują, że chodzi o wypłatę kredytu, konsumenci uważają, że mowa jest o spłacie kredytu. W orzecznictwie przeważa pogląd, że umowa wzajemna, a taką jest umowa kredytu i pożyczki, jest wykonana dopiero po spełnieniu świadczeń obu stron, to znaczy po całkowitej spłacie.

Aby rozwiać wszelkie wątpliwości, do Sądu Najwyższego zostało skierowane zagadnienie w tym przedmiocie, zarejestrowane pod sygnaturami III CZP 3/25 oraz III CZP 15/25. W obu sprawach występujemy jako pełnomocnik powoda. W obu Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie do czasu rozstrzygnięcia pytań prejudycjalnych skierowanych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Prawidłowe rozumienie sformułowania „wykonanie umowy” jest istotne dla oceny, czy oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego zostało złożone w terminie. Uznając, że do wykonania umowy dochodzi w chwili spłaty kredytu, przy kredytach aktywnych takie oświadczenie można nadal złożyć. Przy kredytach już spłaconych istotne jest ustalenie daty faktycznej spłaty kredytu. Istotne jest też, by dostrzec, że termin skorzystania z sankcji kredytu darmowego jest czymś innym niż termin przedawnienia roszczeń. Dlatego pierwszą rzeczą, którą ustalamy na konsultacji, są daty zawarcia, wypłaty i spłaty, i dopiero potem ma sens rozmowa o treści dokumentów.

Stan orzecznictwa opisujemy według wiedzy z września 2026 roku. Przed decyzją sprawdzamy, czy nic się nie zmieniło.