Które umowy podlegają sankcji kredytu darmowego

Sankcji kredytu darmowego podlega umowa, która spełnia trzy warunki naraz: kredytobiorcą jest konsument, kwota kredytu nie przekracza 255 550 zł i kredyt nie jest zabezpieczony hipoteką. Nazwa produktu i to, czy udzielił go bank, czy instytucja pożyczkowa, nie mają znaczenia; liczy się treść umowy.

Trzy warunki, które muszą zajść jednocześnie

Sankcja opiera się na ustawie z 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim. Żeby o niej mówić, umowa musi spełniać trzy warunki jednocześnie; wystarczy, że jeden nie jest spełniony, i ustawa nie ma zastosowania. Sprawdzenie tego zajmuje kilka minut i oszczędza tygodnie pracy nad umową, której ustawa nie obejmuje.

Warunek pierwszy: konsument, nie firma. Ustawa chroni osoby fizyczne biorące kredyt na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą ani zawodową. Jeżeli jako kredytobiorca widnieje działalność gospodarcza albo spółka, ustawa nie ma zastosowania niezależnie od tego, na co pieniądze zostały wydane; liczy się to, kto podpisał umowę i w jakim charakterze.

Warunek drugi: kwota. Próg 255 550 zł odnosi się do kwoty kredytu, czyli do środków udostępnionych konsumentowi, a nie do całkowitej kwoty do zapłaty, która obejmuje odsetki i koszty. Kredyt na 200 000 zł z całkowitą kwotą do zapłaty 280 000 zł nadal jest kredytem konsumenckim. Ustawa zna jeden wyjątek na korzyść kredytobiorcy: kredyt niezabezpieczony hipoteką, przeznaczony na remont domu albo lokalu mieszkalnego, jest kredytem konsumenckim także powyżej tej kwoty.

Warunek trzeci: brak hipoteki. Kredyty hipoteczne mają własną ustawę i sankcja z art. 45 ich nie obejmuje. Ten warunek ma dwa wyjątki opisane niżej.

Hipoteka a inne zabezpieczenia

Kredyty zabezpieczone hipoteką podlegają ustawie z 23 marca 2017 roku o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami. Ustawa ta przewiduje własne obowiązki informacyjne i własne skutki ich naruszenia, więc to osobna droga i osobne przepisy.

Zwykle rozstrzyga samo zabezpieczenie, ale jest wyjątek w drugą stronę: kredyt bez hipoteki przeznaczony na nabycie nieruchomości mieszkalnej także podlega ustawie hipotecznej. Remont bez hipoteki mieści się więc w ustawie o kredycie konsumenckim, zakup mieszkania bez hipoteki już nie.

Inne zabezpieczenia nie przeszkadzają. Zastaw na samochodzie, przewłaszczenie na zabezpieczenie, poręczenie osoby trzeciej czy weksel nie wykluczają sankcji. Wyklucza wyłącznie hipoteka.

Rodzaje umów

Poniżej najczęstsze produkty i to, jak wyglądają w świetle trzech warunków. Każda umowa jest oceniana osobno: jedna może zawierać naruszenia, druga nie, a trzecia może w ogóle nie być kredytem konsumenckim.

Instytucje pożyczkowe podlegają tym samym obowiązkom informacyjnym co banki: prawidłowe wskazanie całkowitej kwoty, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, całkowitego kosztu, zasad spłaty, warunków odstąpienia i wcześniejszej spłaty. Przy rolowaniu każda kolejna umowa ma własne obowiązki informacyjne i własny termin na oświadczenie, więc ocenia się je pojedynczo, nie łącznie. Dokumenty z panelu klienta i poczty elektronicznej warto pobrać od razu, bo pożyczkodawca przejęty odpowiada przez następcę prawnego, a zlikwidowany wymaga indywidualnej oceny.

Wakacje kredytowe niczego nie zmieniają: zawieszają spłatę rat, ale nie zmieniają warunków pierwotnej umowy ani nie naprawiają jej wad. Kredyt spłacony pozostaje kredytem konsumenckim, jeżeli był nim w chwili zawarcia; zmienia się tylko sposób liczenia terminu. Przy umowie wielokrotnie aneksowanej ocenia się stan po zmianach.

Kredyt konsolidacyjny

Konsolidacja polega na zaciągnięciu nowego kredytu, który spłaca kilka wcześniejszych. Powstaje nowa umowa i to jej treść decyduje o kwalifikacji: bez hipoteki i w limicie podlega sankcji, bez hipoteki na remont także ponad limit, bez hipoteki ponad limit na inny cel już nie, a z zabezpieczeniem hipotecznym nie podlega niezależnie od tego, czym były spłacone kredyty.

Zdarza się, że wśród spłacanych zobowiązań był kredyt hipoteczny, a nowa umowa hipoteki nie ma. Wtedy nowa umowa jest konsumencka, bo liczy się jej treść, a nie historia spłaconych kredytów. Przy konsolidacji prowizje bywają wyższe, więc porównujemy kwotę z umowy z sumą, którą bank faktycznie przelał wierzycielom i na rachunek kredytobiorcy, i sprawdzamy, czy nadwyżki zostały wypłacone.

Stare, skonsolidowane umowy nie przestały być umowami: każda miała własne obowiązki informacyjne i mogła zawierać naruszenia. Każda ma jednak także własny termin z art. 45 ust. 5, liczony od własnej daty wykonania. Przy konsolidacji sprzed kilku lat termin dla starych umów prawdopodobnie upłynął, przy niedawnej niekoniecznie; to sytuacja na indywidualną ocenę.

Kredyt wspólny

Kredyt zaciągnięty z małżonkiem, rodzicem albo inną osobą jest zwykłym kredytem konsumenckim. Uprawnienie z art. 45 przysługuje kredytobiorcy i współkredytobiorcy, bo oboje są stroną umowy. Poręczycielowi nie przysługuje: zabezpiecza spłatę, ale stroną umowy kredytu nie jest.

Bezpieczniejszą praktyką jest złożenie oświadczenia przez wszystkie osoby będące stroną umowy; eliminuje to jeden z argumentów, którymi bank mógłby się posłużyć, a nie kosztuje nic poza drugim podpisem. Sposób złożenia oświadczenia ustalamy przed wysyłką, bo poprawianie go po odpowiedzi banku jest znacznie trudniejsze. Jeżeli współkredytobiorca nie chce brać udziału w sprawie, układ wymaga indywidualnej oceny, ponieważ wpływa na konstrukcję całego postępowania.

Po rozwodzie wobec banku oboje byli małżonkowie pozostają stroną umowy, dopóki nie została zmieniona. Między sobą rozliczają się według zasad podziału majątku i warto to ustalić, zanim pieniądze wpłyną. Jeżeli raty płaciła tylko jedna osoba, wobec banku nie ma to znaczenia, ale przy rozliczeniu między współkredytobiorcami podstawą będą potwierdzenia przelewów. Przy umowie wspólnej sprawdzamy też, czy formularz informacyjny trafił do obu kredytobiorców i jak rozliczono ubezpieczenie obejmujące obie osoby.

Zmiana progu kwotowego

Limit 255 550 zł ma się zmienić. Unijna dyrektywa CCD2 podnosi próg do 100 000 euro, a jej przepisy mają być stosowane od 20 listopada 2026 roku. Polski projekt ustawy przygotowany przez UOKiK przewidywał całkowite zniesienie limitu, ale został wycofany z prac rządu 18 maja 2026 roku.

Do czasu wejścia w życie nowych regulacji obowiązuje próg 255 550 zł. Jeżeli Państwa kredyt go przekracza i nie mieści się w wyjątku remontowym, nie znaczy to, że temat jest zamknięty na zawsze; znaczy, że dziś ustawa go nie obejmuje.

Co to znaczy dla Państwa

• Kwalifikację sprawdzają Państwo w czterech miejscach umowy: oznaczenie stron, pole „całkowita kwota kredytu”, sekcja o zabezpieczeniach i data zawarcia.
• Próg 255 550 zł porównuje się z kwotą kredytu, nie z sumą rat; wiele osób rezygnuje niepotrzebnie, bo podaje kwotę do zapłaty.
• Kredyt ratalny, samochodowy, karta, limit w koncie i pożyczka pozabankowa podlegają ustawie tak samo jak kredyt gotówkowy.
• Kredyt hipoteczny i kredyt firmowy stoją poza sankcją niezależnie od treści umowy; przy kredycie hipotecznym nie ma sensu szukać błędów pod tym kątem.
• Przy kredycie wspólnym oświadczenie składają wszystkie osoby będące stroną umowy; poręczyciel nie.
• Kilka kredytów to kilka osobnych ocen i kilka osobnych terminów.

Granice i ryzyka

Sama kwalifikacja niczego jeszcze nie daje. Kredyt konsumencki podlega sankcji tylko wtedy, gdy w umowie wystąpiło naruszenie z katalogu art. 45 ust. 1, oświadczenie zostało złożone w terminie, a przy odmowie banku sąd oceni sprawę na korzyść kredytobiorcy. Przy umowach mieszanych albo nietypowych kwalifikacja bywa sporna i sama w sobie stanowi przedmiot postępowania.

Osobnym ograniczeniem jest roczny termin z art. 45 ust. 5, którego sposób liczenia jest przedmiotem sporu w orzecznictwie; przy pożyczkach rolowanych i skonsolidowanych umowach sprzed lat to on bywa przeszkodą, a nie brak naruszeń. Stan orzecznictwa opisujemy według wiedzy z września 2026 roku; przed decyzją sprawdzamy, czy nic się nie zmieniło.

Występujemy wyłącznie po stronie kredytobiorcy, przeciwko bankom i instytucjom pożyczkowym. Jeżeli po sprawdzeniu trzech warunków uznamy, że ustawa nie obejmuje Państwa umowy, powiemy to od razu.

Co przygotować na pierwszą rozmowę

Do sprawdzenia kwalifikacji wystarczy umowa z załącznikami: z niej odczytamy oznaczenie stron, kwotę kredytu, zabezpieczenia i datę zawarcia. Przy konsolidacji prosimy także o potwierdzenia przelewów do wierzycieli, przy pożyczkach pozabankowych o wszystkie umowy z danego okresu, łącznie z rolowaniami, a przy kredycie wspólnym o informację, kto jest stroną umowy i czy wszystkie te osoby chcą brać udział w sprawie.

Jeżeli umowy nie ma, bank albo pożyczkodawca ma obowiązek udostępnić dokumentację, a wniosek o nią możemy przygotować. Sprawdzenie, czy umowa podlega ustawie, jest częścią pierwszej rozmowy i nie wiąże się z opłatą.